موضوعهاى كتاب مىشويم و مؤلف مىپردازد به « بيان احوال پادشاهان نصارى و افرنج كه پادشاهان فرنگ باشند و قياصره كه پادشاهان روم باشند » و به « ذكر ولايت ارمن و افرنج » و بمسائل مختلفى مثل بحث دربارهء ربع مسكون و اقليمهاى هفت‌گانه و تاريخ بنى اسرائيل و هند و جز آنها « 1 » . تواريخ ايران و اسلام تا عهد صفويان تاريخهاى عمومى كه در ايران عهد صفوى تأليف شده همه مانند زبدة التواريخ به قصد گزارش احوال ايران از گيومرث تا پادشاهان معاصر مؤلفند . مثلا لب التواريخ از امير يحيى بن عبد اللطيف ( م 962 ) اگرچه تاريخ عمومى عالمست ولى بيشتر بذكر تاريخ ايران تا عهد شاه تهماسب صفوى اختصاص دارد . دربارهء اين كتاب و مؤلف آن در شمار پارسىنويسان عهد سخن خواهم گفت . چندين سال بعد حاجى محمد قليخان قاجار گنجه‌يى كتاب « لبّ لباب » را در تاريخ اسلام و ايران در بيست و سه فصل بسال 1097 ه تأليف كرد . اين كتاب مشتمل است بر سرگذشت امامان دوازده‌گانه و خليفگان عرب و پادشاهان ايران از صفاريان تا رويداده‌هاى سال 1037 ه . آخرين فصل كتاب از باب اشتمال بر شرح حال شاعران پارسىگوى از رودكى تا شاه اسمعيل و يمينى سمنانى ، كه مجموع عددشان به 220 مىرسد ، بسيار قابل توجهست « 2 » . كتاب خلد برين كه ميرزا محمد يوسف برادر ميرزا طاهر وحيد قزوينى بسال 1078 تأليف كرده كتابى مشروح در تاريخ عموميست كه ارزش ادبى نيز دارد . اين كتاب در هشت « روضه » تنظيم شده است از پيامبران و شاهان پيش از اسلام و دوران اسلامى تا حوادث دوران شاه سليمان صفوى ( 1077 - 1105 ه ) . تاريخهاى عمومى كه اختصاصا دربارهء ايران نوشته شده باشد ازين عهد باقيست و از آن جمله است :

--> ( 1 ) - دربارهء اين كتاب بتفصيل بيشترى در ضميمهء فهرست ريو ، ص 24 ، سخن رفته است . ( 2 ) - و بنگريد به ذريعه ، 18 ، ص 289 .